 |  |  |  |  |
Αρχική Σελίδα › Δοκιμάστε το Online υλικό κατάρτισης › Μέρος 1. Εισαγωγή στη Διαχείριση Γνώσης ›
‹ Previous · Next ›
1.3.2 Βασικές Έννοιες της Γνώσης – Δεδομένα, Πληροφορίες, Γνώση και Σοφία
Η έννοια της γνώσης αποτελούσε θέμα συζήτησης πολλούς αιώνες και στα έργα των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων αναφέρεται πως η γνώση εκπορεύεται από τους ανθρώπους. Ο Πλάτωνας για παράδειγμα υποστήριζε ότι η ορθή πεποίθηση μπορεί να μετουσιωθεί σε γνώση εάν εδραιωθεί μέσω της λογικής και της αιτίας. Ο Αριστοτέλης πίστευε ότι η γνώση κάποιου αντικειμένου, θέματος προϋποθέτει την κατανόησή των αιτιών του. Στη Δυτική φιλοσοφία, η γνώση γίνεται αντιληπτή ως κάτι ιδεώδη, οικουμενικό, αμερόληπτο και λογικό. Θεωρείται ως αυτοτελές δημιούργημα (με φυσική υπόσταση) το οποίο μπορεί να απαθανατιστεί και να αναπαραχθεί μέσω της τεχνολογίας και το οποίο είναι κατ’ουσίαν, αληθινό [4]. Αυτή η προσέγγιση για τη γνώση επηρέασε, σε μεγάλο βαθμό, τη φύση των πρώτων εργαλείων ΔΓ που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90 κυρίως. Τα περισσότερα εργαλεία και μοντέλα ΔΓ εκείνης της περιόδου προσπαθούσαν να διαχειριστούν τη γνώση ως αντικείμενο και όχι ως ένα στοιχείο βαθιά ριζωμένο στην ανθρώπινη νόηση, στην ανθρώπινη συμπεριφορά και στις κοινωνικές συναναστροφές στο χώρο εργασίας. Σύμφωνα με έρευνες, η πλειοψηφία εργαλείων ΔΓ πρώτης γενιάς απέτυχαν ή τουλάχιστον πέτυχαν μερικώς τους στόχους για τους οποίους είχαν αρχικά σχεδιαστεί, διότι δεν εστίαζαν στον ανθρώπινο παράγοντα. Η φύση της γνώσης είναι πολύ πιο σύνθετη από τα δεδομένα και τις πληροφορίες γιατί έχει έντονα το κοινωνικό στοιχείο και άρα απαιτεί σε μεγάλο βαθμό την ενεργό συμμετοχή των ανθρώπων στην τροφοδότηση, ενημέρωση και διαχείριση πληροφοριακών συστημάτων γνώσης. Συνεπώς, για την ορθή κατανόηση και εφαρμογή της ΔΓ, είναι απαραίτητο να διευκρινιστούν εκ των προτέρων οι κύριες διαφορές μεταξύ δεδομένων, πληροφοριών και γνώσης.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα προσπάθησε επί σειρά ετών να ορίσει τι είναι τα δεδομένα, τι είναι οι πληροφορίες και τι είναι η γνώση. Έτσι, έχουν προκύψει πολλοί και διάφοροι ορισμοί ενώ η βασική ορολογία που χρησιμοποιείτε διαφέρει ανάλογα με το υπόβαθρο του εκάστοτε ερευνητή και τους συγκεκριμένους στόχους του.
Η σχέση μεταξύ δεδομένων, πληροφοριών, γνώσης και σοφίας απεικονίζεται στο πυραμοειδές σχήμα. Στη βάση της πυραμίδας βρίσκονται τα δεδομένα και ακολουθούν με βάση την ιεραρχία οι πληροφορίες, στη συνέχεια η γνώση και τέλος στην κορυφή όλων η σοφία. Το παρακάτω σχήμα 1.3 (1) απεικονίζει τις σχέσεις μεταξύ δεδομένων, πληροφοριών, γνώσης και σοφίας.
Σχήμα1.3 (1) Σχέσεις μεταξύ δεδομένων, πληροφοριών, γνώσης και σοφίας. Πηγή: Διασκευή κατά Liebowitz, (2003)
Δεδομένα: σύνολο διακριτών αντικειμενικών στοιχείων σχετικά με ένα γεγονός ή μία διαδικασία που από μόνα τους δεν έχουν ιδιαίτερη χρησιμότητα εάν δεν μετατραπούν σε πληροφορίες. Τα δεδομένα για παράδειγμα μπορεί να αφορούν σε αριθμητικές ποσότητες ή άλλες ιδιότητες που προκύπτουν από παρατηρήσεις, πειραματισμούς ή υπολογισμούς. Το κόστος, η ταχύτητα, ο χρόνος και η χωρητικότητα αποτελούν ποσοτικά δεδομένα.
Πληροφορίες: δεδομένα στα οποία έχει προσδοθεί σχετικότητα και σκοπός. Έχουν νόημα και είναι οργανωμένα για να εξυπηρετούν ένα συγκεκριμένο σκοπό. Οι πληροφορίες για παράδειγμα αποτελούν συλλογή δεδομένων με τις σχετικές εξηγήσεις, ερμηνείες καθώς και άλλες πληροφορίες που αφορούν ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, συμβάν ή διαδικασία.
Τα δεδομένα είναι δυνατόν να μετατραπούν σε πληροφορίες κυρίως μέσω 5 βασικών διαδικασιών [3]:
Συγκέντρωση – ορισμένα δεδομένα συνοψίζονται σε πιο περιεκτική μορφή, ενώ απαλείφονται οι άχρηστες λεπτομέρειες.
Συσχέτιση – ο σκοπός ή ο λόγος για τη συλλογή δεδομένων είναι γνωστός ή κατανοητός εκ των προτέρων.
Υπολογισμός – τα δεδομένα υφίστανται επεξεργασία και αθροίζονται προκειμένου να εξαχθούν χρήσιμες πληροφορίες.
Κατηγοριοποίηση – είναι η διαδικασία ταξινόμησης των δεδομένων σε συγκεκριμένους τύπους ή κατηγορίες.
Διόρθωση – είναι η διαδικασία της εξάλειψης σφαλμάτων.
Γνώση: ρευστός συνδυασμός εμπειριών, αξιών, πληροφοριών σχετικών με ένα πλαίσιο ή περιβάλλον, διορατικότητας και βάσιμης διαίσθησης που παρέχει ένα κατάλληλο περιβάλλον και πλαίσιο για την αξιολόγηση και την ενσωμάτωση νέων εμπειριών και πληροφοριών. Προέρχεται και εφαρμόζεται από τον ανθρώπινο νου. Στους οργανισμούς, συχνά καταγράφεται όχι μόνον σε έγγραφα ή αρχεία αλλά και στην καθημερινότητα της εταιρείας, στις διαδικασίες της, στις πρακτικές και τους άτυπους ή τυπικούς κανόνες που έχουν εδραιωθεί. [3]
Η γνώση στηρίζεται σε πληροφορίες οι οποίες οργανώνονται, συντίθενται ή συνοψίζονται ώστε να ενισχυθεί η κατανόηση και η επίγνωση τους. Η γνώση μπορεί να εκπροσωπεί μία κατάσταση ή την προοπτική δράσης και λήψης αποφάσεων εκ μέρους ενός ατόμου, μιας ομάδας ή ενός οργανισμού. Μπορεί να τροποποιηθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας μάθησης η οποία προκαλεί αλλαγές στην κατανόηση, στις αποφάσεις ή/και στις ενέργειες που η ίδια η γνώση πυροδοτεί. Ένας πρακτικός και συμβολικός ορισμός περιγράφει τη γνώση ως μία «μπουκιά μήλο». Δηλαδή πρέπει πρώτα να πάρουμε μια «μπουκιά» (πληροφοριών), να τη μασήσουμε, να τη χωνέψουμε με την έννοια της επεξεργασίας και τέλος να κάνουμε πράξη, έργο δηλαδή αυτά που μάθαμε ώστε να μετατραπούν σε γνώση [6].
Οι συνήθεις ερωτήσεις σχετικά με τα δεδομένα και τις πληροφορίες αφορούν το «ποιος», το «τι», το «πού» και το «πότε», ενώ οι ερωτήσεις που αναφέρονται στη γνώση αφορούν κυρίως το «πώς» και το «γιατί».
Σοφία: η ικανότητα να αναγνωρίζει κανείς την αλήθεια και να προβαίνει σε ορθές κρίσεις με βάση την προϋπάρχουσα γνώση, εμπειρία και διορατικότητα. Στο πλαίσιο ενός οργανισμού το διανοητικό κεφάλαιο ή η οργανωσιακή σοφία αποτελούν εφαρμογή της συλλογικής γνώσης.
Δεδομένα, Πληροφορίες, Γνώση και Σοφία- Παράδειγμα:
Επιχειρηματικό περιβάλλον:
Το τμήμα Ποιοτικού Ελέγχου όπου συλλέγει και αναλύει δεδομένα από όλες τις παραγωγικές διαδικασίες σε ένα εργοστάσιο οινοποιίας.
Δεδομένα:
Τα δεδομένα μπορεί να αφορούν αριθμητικές ποσότητες διαφόρων στοιχείων της διαδικασίας ή του κρασιού όπως το βάρος της φιάλης, δεδομένα σχετικά με το χρώμα του καθώς και δεδομένα σχετικά με το ποσοστό του κάθε συστατικού του κρασιού ([χ φαινόλες ή θεία). Τα εν λόγω δεδομένα θα αποκτήσουν νόημα μόνον εάν τοποθετηθούν στη σωστή σειρά και σε ένα πιο ειδικό και οργανωμένο πλαίσιο. Για παράδειγμα, αρχείο ποιοτικού ελέγχου διαδικασίας παραγωγής κόκκινου κρασιού.
Πληροφορίες:
Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, οι πληροφορίες θα μπορούσαν να αφορούν ένα φύλλο εργασίας (Ms. Excel) που περιγράφει διάφορα στοιχεία από την παραγωγή μίας συγκεκριμένης παρτίδας κόκκινου κρασιού. Ο τίτλος του φύλλου για παράδειγμα θα μπορούσε να είναι: Βάρος φιαλών κόκκινου Chardonnay, ημερομηνία παραγωγής 14/6/2008, Αρ. Παρτίδας 12445. Είναι προφανές ότι το εν λόγω φύλλο που περιλαμβάνει οργανωμένες πληροφορίες έχει έναν συγκεκριμένο σκοπό (πχ να ελέγξει εάν το βάρος της φιάλης βρίσκεται εντός των αποδεκτών ορίων των αγορανομικών κανονισμών της Ελλάδας) και αφορά ένα συγκεκριμένο στοιχείο ή αντικείμενο της παραγωγικής διαδικασίας (κόκκινο Chardonnay) και συμβάν της παραγωγικής διαδικασίας (εμφιάλωση παρτίδας υπ’ αριθμόν 12445 στις 14/6/2008).
Γνώση:
Εάν εξετάσουμε τη συγκεκριμένη γνώση που σχετίζεται με τα παραπάνω δεδομένα και πληροφορίες, μπορούμε εύκολα να συμπεράνουμε τα εξής:
1. Ένας ειδικός στο στατιστικό ποιοτικό έλεγχο καλείται να ερμηνεύσει το φύλλο δεδομένων. Αυτή η στηριζόμενη στην γνώση διαδικασία, πέραν της διορατικότητας του ειδικού απαιτεί ευέλικτο συνδυασμό σχετικής εμπειρίας, αξιών και συσχέτισης πληροφορίας με συγκεκριμένο πλαίσιο περιβάλλον (κανόνες και όρια ποιοτικού ελέγχου).
2. Επιπρόσθετα, το εν λόγω άτομο, προκειμένου να πάρει την απόφασή του, χρειάζεται ένα πλαίσιο για την αξιολόγηση των πληροφοριών. Μπορεί να κάνει σύγκριση με άλλες παρτίδες κρασιού ή με τα αποδεκτά όρια βάρους φιάλης που ορίζονται από τους κρατικούς κανονισμούς. Η τελική απόφαση του υπευθύνου ποιοτικού ελέγχου για την εν λόγω παρτίδα θα μπορούσε να είναι να κρατήσει την παρτίδα για επανεμφιάλωση ή να χαρακτηρίσει την παρτίδα ως Α ή Β ποιότητας και στη συνέχεια να αποφασίσει σε ποιες αγορές η πελάτες θα διοχετευτεί η συγκεκριμένη παρτίδα.
3. Μόνον αυτός ο ειδικός ήταν σε θέση να αποφασίσει κατά ποιον τρόπο (πώς) η εν λόγω παρτίδα διέφερε από τις προηγούμενες και από τα ποιοτικά πρότυπα και γιατί θα πρέπει να διοχετευτεί στην αγορά Α (πιο αυστηροί πελάτες) ή στην αγορά Β (λιγότερο αυστηροί πελάτες).
Σοφία:
Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η σοφία θα μπορούσε να περιγραφεί ως η ικανότητα του υπευθύνου ή του τμήματος ποιοτικού ελέγχου να βελτιώνει το σύνολο της διαδικασίας ποιοτικού ελέγχου αναθεωρώντας τις ποιοτικές προδιαγραφές ή, ακόμη και την ίδια την απαιτούμενη ελεγκτική διαδικασία λαμβάνοντας υπόψιν προηγούμενες γνώσεις και παρόμοιες εμπειρίες. Σε οποιαδήποτε από τις παραπάνω περιπτώσεις η εταιρεία θα βελτιώσει τη διαδικασία ποιοτικού ελέγχου που εφαρμόζει.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα προσπάθησε επί σειρά ετών να ορίσει τι είναι τα δεδομένα, τι είναι οι πληροφορίες και τι είναι η γνώση. Έτσι, έχουν προκύψει πολλοί και διάφοροι ορισμοί ενώ η βασική ορολογία που χρησιμοποιείτε διαφέρει ανάλογα με το υπόβαθρο του εκάστοτε ερευνητή και τους συγκεκριμένους στόχους του.
Η σχέση μεταξύ δεδομένων, πληροφοριών, γνώσης και σοφίας απεικονίζεται στο πυραμοειδές σχήμα. Στη βάση της πυραμίδας βρίσκονται τα δεδομένα και ακολουθούν με βάση την ιεραρχία οι πληροφορίες, στη συνέχεια η γνώση και τέλος στην κορυφή όλων η σοφία. Το παρακάτω σχήμα 1.3 (1) απεικονίζει τις σχέσεις μεταξύ δεδομένων, πληροφοριών, γνώσης και σοφίας.
Σχήμα1.3 (1) Σχέσεις μεταξύ δεδομένων, πληροφοριών, γνώσης και σοφίας. Πηγή: Διασκευή κατά Liebowitz, (2003)
Δεδομένα: σύνολο διακριτών αντικειμενικών στοιχείων σχετικά με ένα γεγονός ή μία διαδικασία που από μόνα τους δεν έχουν ιδιαίτερη χρησιμότητα εάν δεν μετατραπούν σε πληροφορίες. Τα δεδομένα για παράδειγμα μπορεί να αφορούν σε αριθμητικές ποσότητες ή άλλες ιδιότητες που προκύπτουν από παρατηρήσεις, πειραματισμούς ή υπολογισμούς. Το κόστος, η ταχύτητα, ο χρόνος και η χωρητικότητα αποτελούν ποσοτικά δεδομένα.
Πληροφορίες: δεδομένα στα οποία έχει προσδοθεί σχετικότητα και σκοπός. Έχουν νόημα και είναι οργανωμένα για να εξυπηρετούν ένα συγκεκριμένο σκοπό. Οι πληροφορίες για παράδειγμα αποτελούν συλλογή δεδομένων με τις σχετικές εξηγήσεις, ερμηνείες καθώς και άλλες πληροφορίες που αφορούν ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, συμβάν ή διαδικασία.
Τα δεδομένα είναι δυνατόν να μετατραπούν σε πληροφορίες κυρίως μέσω 5 βασικών διαδικασιών [3]:
Συγκέντρωση – ορισμένα δεδομένα συνοψίζονται σε πιο περιεκτική μορφή, ενώ απαλείφονται οι άχρηστες λεπτομέρειες.
Συσχέτιση – ο σκοπός ή ο λόγος για τη συλλογή δεδομένων είναι γνωστός ή κατανοητός εκ των προτέρων.
Υπολογισμός – τα δεδομένα υφίστανται επεξεργασία και αθροίζονται προκειμένου να εξαχθούν χρήσιμες πληροφορίες.
Κατηγοριοποίηση – είναι η διαδικασία ταξινόμησης των δεδομένων σε συγκεκριμένους τύπους ή κατηγορίες.
Διόρθωση – είναι η διαδικασία της εξάλειψης σφαλμάτων.
Γνώση: ρευστός συνδυασμός εμπειριών, αξιών, πληροφοριών σχετικών με ένα πλαίσιο ή περιβάλλον, διορατικότητας και βάσιμης διαίσθησης που παρέχει ένα κατάλληλο περιβάλλον και πλαίσιο για την αξιολόγηση και την ενσωμάτωση νέων εμπειριών και πληροφοριών. Προέρχεται και εφαρμόζεται από τον ανθρώπινο νου. Στους οργανισμούς, συχνά καταγράφεται όχι μόνον σε έγγραφα ή αρχεία αλλά και στην καθημερινότητα της εταιρείας, στις διαδικασίες της, στις πρακτικές και τους άτυπους ή τυπικούς κανόνες που έχουν εδραιωθεί. [3]
Η γνώση στηρίζεται σε πληροφορίες οι οποίες οργανώνονται, συντίθενται ή συνοψίζονται ώστε να ενισχυθεί η κατανόηση και η επίγνωση τους. Η γνώση μπορεί να εκπροσωπεί μία κατάσταση ή την προοπτική δράσης και λήψης αποφάσεων εκ μέρους ενός ατόμου, μιας ομάδας ή ενός οργανισμού. Μπορεί να τροποποιηθεί κατά τη διάρκεια της διαδικασίας μάθησης η οποία προκαλεί αλλαγές στην κατανόηση, στις αποφάσεις ή/και στις ενέργειες που η ίδια η γνώση πυροδοτεί. Ένας πρακτικός και συμβολικός ορισμός περιγράφει τη γνώση ως μία «μπουκιά μήλο». Δηλαδή πρέπει πρώτα να πάρουμε μια «μπουκιά» (πληροφοριών), να τη μασήσουμε, να τη χωνέψουμε με την έννοια της επεξεργασίας και τέλος να κάνουμε πράξη, έργο δηλαδή αυτά που μάθαμε ώστε να μετατραπούν σε γνώση [6].
Οι συνήθεις ερωτήσεις σχετικά με τα δεδομένα και τις πληροφορίες αφορούν το «ποιος», το «τι», το «πού» και το «πότε», ενώ οι ερωτήσεις που αναφέρονται στη γνώση αφορούν κυρίως το «πώς» και το «γιατί».
Σοφία: η ικανότητα να αναγνωρίζει κανείς την αλήθεια και να προβαίνει σε ορθές κρίσεις με βάση την προϋπάρχουσα γνώση, εμπειρία και διορατικότητα. Στο πλαίσιο ενός οργανισμού το διανοητικό κεφάλαιο ή η οργανωσιακή σοφία αποτελούν εφαρμογή της συλλογικής γνώσης.
Δεδομένα, Πληροφορίες, Γνώση και Σοφία- Παράδειγμα:
Επιχειρηματικό περιβάλλον:
Το τμήμα Ποιοτικού Ελέγχου όπου συλλέγει και αναλύει δεδομένα από όλες τις παραγωγικές διαδικασίες σε ένα εργοστάσιο οινοποιίας.
Δεδομένα:
Τα δεδομένα μπορεί να αφορούν αριθμητικές ποσότητες διαφόρων στοιχείων της διαδικασίας ή του κρασιού όπως το βάρος της φιάλης, δεδομένα σχετικά με το χρώμα του καθώς και δεδομένα σχετικά με το ποσοστό του κάθε συστατικού του κρασιού ([χ φαινόλες ή θεία). Τα εν λόγω δεδομένα θα αποκτήσουν νόημα μόνον εάν τοποθετηθούν στη σωστή σειρά και σε ένα πιο ειδικό και οργανωμένο πλαίσιο. Για παράδειγμα, αρχείο ποιοτικού ελέγχου διαδικασίας παραγωγής κόκκινου κρασιού.
Πληροφορίες:
Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, οι πληροφορίες θα μπορούσαν να αφορούν ένα φύλλο εργασίας (Ms. Excel) που περιγράφει διάφορα στοιχεία από την παραγωγή μίας συγκεκριμένης παρτίδας κόκκινου κρασιού. Ο τίτλος του φύλλου για παράδειγμα θα μπορούσε να είναι: Βάρος φιαλών κόκκινου Chardonnay, ημερομηνία παραγωγής 14/6/2008, Αρ. Παρτίδας 12445. Είναι προφανές ότι το εν λόγω φύλλο που περιλαμβάνει οργανωμένες πληροφορίες έχει έναν συγκεκριμένο σκοπό (πχ να ελέγξει εάν το βάρος της φιάλης βρίσκεται εντός των αποδεκτών ορίων των αγορανομικών κανονισμών της Ελλάδας) και αφορά ένα συγκεκριμένο στοιχείο ή αντικείμενο της παραγωγικής διαδικασίας (κόκκινο Chardonnay) και συμβάν της παραγωγικής διαδικασίας (εμφιάλωση παρτίδας υπ’ αριθμόν 12445 στις 14/6/2008).
Γνώση:
Εάν εξετάσουμε τη συγκεκριμένη γνώση που σχετίζεται με τα παραπάνω δεδομένα και πληροφορίες, μπορούμε εύκολα να συμπεράνουμε τα εξής:
1. Ένας ειδικός στο στατιστικό ποιοτικό έλεγχο καλείται να ερμηνεύσει το φύλλο δεδομένων. Αυτή η στηριζόμενη στην γνώση διαδικασία, πέραν της διορατικότητας του ειδικού απαιτεί ευέλικτο συνδυασμό σχετικής εμπειρίας, αξιών και συσχέτισης πληροφορίας με συγκεκριμένο πλαίσιο περιβάλλον (κανόνες και όρια ποιοτικού ελέγχου).
2. Επιπρόσθετα, το εν λόγω άτομο, προκειμένου να πάρει την απόφασή του, χρειάζεται ένα πλαίσιο για την αξιολόγηση των πληροφοριών. Μπορεί να κάνει σύγκριση με άλλες παρτίδες κρασιού ή με τα αποδεκτά όρια βάρους φιάλης που ορίζονται από τους κρατικούς κανονισμούς. Η τελική απόφαση του υπευθύνου ποιοτικού ελέγχου για την εν λόγω παρτίδα θα μπορούσε να είναι να κρατήσει την παρτίδα για επανεμφιάλωση ή να χαρακτηρίσει την παρτίδα ως Α ή Β ποιότητας και στη συνέχεια να αποφασίσει σε ποιες αγορές η πελάτες θα διοχετευτεί η συγκεκριμένη παρτίδα.
3. Μόνον αυτός ο ειδικός ήταν σε θέση να αποφασίσει κατά ποιον τρόπο (πώς) η εν λόγω παρτίδα διέφερε από τις προηγούμενες και από τα ποιοτικά πρότυπα και γιατί θα πρέπει να διοχετευτεί στην αγορά Α (πιο αυστηροί πελάτες) ή στην αγορά Β (λιγότερο αυστηροί πελάτες).
Σοφία:
Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η σοφία θα μπορούσε να περιγραφεί ως η ικανότητα του υπευθύνου ή του τμήματος ποιοτικού ελέγχου να βελτιώνει το σύνολο της διαδικασίας ποιοτικού ελέγχου αναθεωρώντας τις ποιοτικές προδιαγραφές ή, ακόμη και την ίδια την απαιτούμενη ελεγκτική διαδικασία λαμβάνοντας υπόψιν προηγούμενες γνώσεις και παρόμοιες εμπειρίες. Σε οποιαδήποτε από τις παραπάνω περιπτώσεις η εταιρεία θα βελτιώσει τη διαδικασία ποιοτικού ελέγχου που εφαρμόζει.
‹ Previous · Next ›
Login