Μία από τις πιο συνήθεις αλλά και πιο σημαντικές αποφάσεις που θα πρέπει να ληφθούν στη διαμόρφωση της στρατηγικής διαχείρισης γνώσης ενός οργανισμού είναι η εστίαση ή ο προσανατολισμός της στρατηγικής. Οι εν λόγω στρατηγικές είναι δυνατόν να περιγραφούν βάσει δύο διαστάσεων που βοηθούν στην κατανόηση και την επεξήγηση του προσανατολισμού τους.

Η πρώτη στρατηγική αναφέρεται ως συστημική στρατηγική. Σε αυτήν, ο προσανατολισμός και η εστίαση όσον αφορά τη ΔΓ, εντοπίζονται στο σύστημα. Η εν λόγω στρατηγική δίδει έμφαση στην ικανότητα υποστήριξης δημιουργίας, αποθήκευσης, διαμοίρασης και χρήσης της ρητά τεκμηριωμένης γνώσης ενός οργανισμού. Η στρατηγική με βάση αυτήν τη διάσταση, επικεντρώνεται στην κωδικοποίηση και την αποθήκευση της γνώσης. Κατά κανόνα, η γνώση μπορεί να κωδικοποιηθεί μέσω τεχνολογιών πληροφορικής. Η κωδικοποιημένη γνώση είναι πιο πιθανό να επαναχρησιμοποιηθεί. Σε αυτήν την προσέγγιση δίνεται έμφαση στη χρήση απολύτως προκαθορισμένων κανόνων σχετικά με το τι πρέπει να γίνει κάτω από όλες τις πιθανές συνθήκες, περιπτώσεις.

Η δεύτερη στρατηγική
αναφέρεται ως ανθρωποκεντρική στρατηγική και ο προσανατολισμός και η εστίασή της όσον αφορά τη ΔΓ, εντοπίζονται στον άνθρωπο. Η εν λόγω στρατηγική δίνει έμφαση στη διαμοίραση γνώσης μέσω διαπροσωπικών αλληλεπιδράσεων (interpersonal interaction). Βασικά στοιχεία αυτής της στρατηγικής είναι ο διάλογος σε όλο το φάσμα του κοινωνικού δικτύου του οργανισμού (ομάδες ειδικών, ομάδες έργου, κλπ) που συμβάλλει στη διαμοίραση γνώσης μέσω διαπροσωπικών επαφών. Αυτή η στρατηγική στοχεύει στην απόκτηση εσωτερικής και ευκαιριακής γνώσης (opportunistic knowledge) καθώς και στην ανεπίσημη διαμοίρασή της. Η γνώση μπορεί να αποκτηθεί με διάφορους τρόπους από έμπειρα και ικανά άτομα. Ο πίνακας 1 συνοψίζει τα βασικά χαρακτηριστικά της συστημικής και της ανθρωποκεντρικής στρατηγικής.

Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά Συστημικής και Ανθρωποκεντρικής Στρατηγικής ΔΓ

Στρατηγική Χαρακτηριστικά
Συστημική

• Έμφαση στην κωδικοποιημένη γνώση στις χρησιμοποιούμενες διαδικασίες ΔΓ.
• Εστίαση στην κωδικοποίηση και αποθήκευση της γνώσης μέσω τεχνολογιών πληροφορικής.
• Προσπάθεια για επίσημη διαμοίραση γνώσης.

Ανθρωποκεντρική

• Έμφαση στο διάλογο μέσω κοινωνικών δικτύων και διαπροσωπικών επαφών
• Εστίαση στην απόκτηση γνώσης μέσω έμπειρων και ικανών ατόμων
• Προσπάθεια για ανεπίσημη διαμοίραση γνώσης


Διάφορες μελέτες και εργασίες δίνουν οδηγίες για τη χρήση της συστημικής και της ανθρωποκεντρικής στρατηγικής. Οι εν λόγω μελέτες διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με το βάρος της οπτικής τους: την εστιασμένη οπτική, την ισορροπημένη οπτική και τη δυναμική οπτική (focused, balanced and dynamic view). Το σχήμα 1.3 (11) συγκρίνει τις τρεις αυτές οπτικές. Ο συστημικός άξονας αντιστοιχεί στο βαθμό κωδικοποίησης και αποθήκευσης της οργανωσιακής γνώσης, δηλαδή στο βαθμό που υπάρχει πρόσβαση και χρήση της ρητής γνώσης. Ο ανθρωποκεντρικός άξονας αντιστοιχεί στο βαθμό απόκτησης και διαμοίρασης της άρρητης κυρίως γνώσης μέσω της διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης (διάλογος).


Σχήμα 1.3 (11) – Τρεις Οπτικές των Στρατηγικών Διαχείρισης Γνώσης.


Ορισμένες μελέτες προτείνουν ότι οι εταιρίες πρέπει να εφαρμόζουν κυρίως μία μόνον εκ των δύο στρατηγικών. Ο Hansen υποστηρίζει ότι οι εταιρίες πρέπει να επιδιώκουν τη μία εκ των δύο στρατηγικών ενώ, ταυτόχρονα, πρέπει να χρησιμοποιούν τη δεύτερη για να στηρίξουν την πρώτη ενώ ο Swan υποστηρίζει ότι η ανθρωποκεντρική είναι πιο αποτελεσματική από την συστημική στρατηγική.

Η ισορροπημένη οπτική υποστηρίζει ότι οι εταιρίες πρέπει να πετυχαίνουν μια ισορροπία μεταξύ των δύο στρατηγικών. Οι Bierly και Chakrabarti σε έρευνα τους, διαπίστωσαν ότι επιχειρήσεις οι οποίες αποκτούν και διαμοιράζονται γνώση συνδυάζοντας τη συστημική και την ανθρωποκεντρική οπτική στρατηγικής ΔΓ, τείνουν να είναι πιο κερδοφόρες. Οι Jordan και Jones επίσης, δίδουν έμφαση στην ανάγκη ισορροπίας μεταξύ στρατηγικών που στηρίζονται στην άρρητη γνώση και στρατηγικών που στηρίζονται στη ρητή γνώση για την ανάπτυξη μίας πιο καινοτόμας γνώσης. Ο Zack αναφέρει ότι οι επιχειρήσεις που ακολουθούν μία επιθετική στρατηγική η οποία συνδυάζει την συστημική με την ανθρωποκεντρική στρατηγική, τείνουν να είναι πιο επιτυχείς από τις επιχειρήσεις που ακολουθούν μία λιγότερο επιθετική στρατηγική.

Η δυναμική οπτική υποστηρίζει ότι οι εταιρίες πρέπει να ευθυγραμμίζουν τις στρατηγικές τους με τα πραγματικά χαρακτηριστικά της γνώσης τους. Ο Bohn για παράδειγμα, αναφέρει ότι τα διευθυντικά στελέχη μαζί με τους ειδικούς ΔΓ πρέπει να προσαρμόζουν τις στρατηγικές διαχείρισης γνώσης που χρησιμοποιούν σε ένα μεγάλο φάσμα στοιχείων και χαρακτηριστικών του εργασιακού τους περιβάλλοντος. Το φάσμα χαρακτηριστικών αυτό, ξεκινά από τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης τεχνογνωσίας και καταλήγει έως μια απόλυτα επιχειρηματική διαδικασία. Οι Singh και Zollo προτείνουν ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να ευθυγραμμίζουν τις στρατηγικές γνώσης στη φύση και τα χαρακτηριστικά των υλοποιούμενων εργασιών (nature of work tasks).

Η εστιασμένη οπτική υποστηρίζει ότι οι εταιρίες πρέπει να εστιάζουν σε μία μόνο στρατηγική. Αντιθέτως, η ισορροπημένη και η δυναμική οπτική επιμένουν ότι οι εταιρίες πρέπει να χρησιμοποιούν και τις δύο. Η εστιασμένη και η ισορροπημένη οπτική γενικά δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν τη δυναμική φύση της γνώσης. Παρόλο που η γνώση περιγράφεται ως μια αεικίνητη διαδικασία η οποία είναι εγγενώς απροσδιόριστη και συνεχώς μεταβαλλόμενη, οι δύο αυτές οπτικές απόψεις είναι στατικές. Η δυναμική οπτική υποστηρίζει ότι η επιλογές που γίνονται στα πλαίσιά της μπορούν να διαφέρουν ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της γνώσης και του οργανισμού.


Βιβλιογραφία

Byounggu Choi, Heesok Lee, ”Knowledge management strategy and its link to knowledge creation process”, Expert Systems with Applications, 23 (2002), pp 173-187.